O piątej rano, gdy pierwsze promienie słońca zaczynają pojawiać się nad ośnieżonymi szczytami Himalajów, a doliny wciąż spowija gęsta mgła z powodu wysokiej wilgotności, nepalski zbieracz Mohan Bandhari ostrożnie wyrusza wąską górską ścieżką. Każdy ruch wymaga wysiłku, ale jego kroki są pewne – w końcu zna tę ścieżkę od dzieciństwa.
Na wysokości 3500 metrów nad poziomem morza, gdzie większość ludzi zmaga się z pierwszymi objawami choroby wysokościowej, spędza cały dzień na skrupulatnym zbieraniu lokalnego skarbu: naturalnie występujących himalajskich ziół do przygotowywania tradycyjnych, ajurwedyjskich herbat.
Himalaje – ojczyzna śniegu i leczniczych roślin
Potężna ściana Himalajów tworzy naturalną barierę dla wiatrów wiejących z południa, które przynoszą Nepalowi trwającą wiele miesięcy porę monsunową w postaci obfitej wilgoci. Dlatego też zbocza i doliny Himalajów są naturalnym siedliskiem ponad 3500 gatunków roślin, które można znaleźć zarówno w dolinach, jak i wysoko na zboczach gór, aż do wysokości 5500 metrów nad poziomem morza. Kilkaset z nich jest stosowanych w ajurwedyjskiej medycynie od tysiącleci, a niektóre rzadkie gatunki występują jedynie w odległych, górskich rejonach.
Kantakari: krzew tysiąca możliwości
W ajurwedzie, na przykład, korzenie, łodygi, kwiaty i owoce obficie występującego krzewu kantakari, czyli solanum xanthocarpum, mają bardzo bogaty wachlarz zastosowań zdrowotnych. Ten niepozorny krzew to prawdziwy skarb – każda jego część ma swoje specyficzne zastosowanie. Korzenie są wykorzystywane inaczej niż liście, a kwiaty mają swoje własne właściwości. Taka jest niesamowita zmienność i nieskończone możliwości natury.
Kora crataeva nurvala: dar drzewa varuna
Kolejnym wysoko cenionym składnikiem ajurwedyjskich receptur jest kora drzewa crataeva nurvala, znanego jako varuna. Drzewo to jest uważane za święte w lokalnej kulturze, a jego kora ze względu na swoje właściwości moczopędne jest wykorzystywana w leczeniu kamieni nerkowych i infekcji dróg moczowych. Zbieranie tej kory to rytuał, który wymaga nie tylko umiejętności technicznych, ale także świadomego podejścia. Zbieracze nigdy nie przesadzają, aby nie osłabić zdolności drzewa do regeneracji kory. Zrównoważony rozwój jest naturalną potrzebą lokalnej ludności, wynikającą z ich codziennego życia w naturalnym środowisku i potrzeby jego ochrony.
Gokshura: zioło z kolcami
Gokshura to kolejne powszechnie stosowane zioło, stosowane w leczeniu problemów z nerkami, w leczeniu dróg moczowych i wzmacnianiu całego organizmu. Ma jednak ostre kolce, co znacznie utrudnia jego przetwarzanie – krótko mówiąc, to, co naprawdę cenne, zawsze wymaga więcej wysiłku i cierpliwości. W ajurwedyjskiej herbacie Gokshura zioło to, wraz z innymi, pomaga w problemach z plecami.
Amalaki z Doliny Dang
Prawidłowo suszone owoce amalaki (embilica medicinalis) pozyskuje się w regionie Dang, drugiej co do wielkości dolinie w Azji, rozciągającej się między górami Siwalik a pasmem górskim Mahabharata. Stąd pochodzą świeże zbiory nie tylko amalaki, ale także legendarnego zioła tulsi (świętej bazylii) i wielu innych ziół, które następnie przywożone są do Katmandu. Podróż tych roślin to historia sama w sobie – ze zboczy górskich i dolin do stolicy, gdzie czekają na nie wprawne ręce nepalskich kobiet.
Manjishta: królowa pielęgnacji skóry
Manjistha (marzanna sercolistna) to jedno z najlepszych ziół do pielęgnacji skóry ze względu na swoje właściwości antyoksydacyjne i oczyszczające krew. W mieszance ziołowej Manjistha, jej działanie, podobnie jak działanie innych ziół ajurwedyjskich, jest wykorzystywane w leczeniu infekcji wirusowych i bakteryjnych. Jest to wzorcowo tradycyjna nepalska roślina, zbierana w górzystych rejonach na północ od Katmandu. Jej zbiór wymaga znajomości górskich szlaków i umiejętności odróżniania roślin wysokiej jakości od tych mniej odpowiednich do stosowania w ajurwedzie.
Społeczny wymiar zbioru mięty
Regularne zbiory mięty polnej są popularnym zajęciem dla lokalnych nepalskich kobiet ze względu na jej przyjemny aromat i stanowią niemal wydarzenie towarzyskie. Kiedy kobiety zbierają się, aby zbierać miętę, to nie tylko praca – to czas ożywionych rozmów, śmiechu i przekazywania doświadczeń młodszym pokoleniom. Aromat świeżo zebranej mięty miesza się z dźwiękami ich rozmów, tworząc atmosferę dobrego samopoczucia, miłości i relaksu. Mięta polna, czyli mentha arvensis, jest składnikiem szerokiej gamy herbat ajurwedyjskich (np. herbaty leczniczej Alochaka lub herbaty Pitta dosha) ze względu na jej szerokie zastosowanie.
Współpraca człowieka z naturą
Podczas gdy my mechanicznie nalewamy kawę z elektrycznego czajnika rano, aby obudzić się i wyruszyć w tętniący życiem miejski dzień, Bandhari, gdzieś u stóp himalajskich gigantów, oddaje pokłon roślinom leczniczym pełnym witalnej energii.
Jedną z nich jest pnącze, które osoba niewtajemniczona łatwo przeoczy. To wspomniana manjistha, czyli mięta sercowata. Zioło to należy do rodziny marzanowatych (rubiaceae), tej samej co kawowiec, a jego wywar ma silne działanie antyoksydacyjne i działa jako adaptogen, wzmacniając zdrowie psychosomatyczne bez skutków ubocznych.
Historia Bandhariego nie jest odosobniona. Jego rodzina zbiera himalajskie zioła od siedmiu pokoleń. Gdy miał dwanaście lat, dziadek zabrał go na pierwszą górską wędrówkę i nauczył go rozpoznawać rośliny, krzewy i drzewa po kształcie ich części oraz obszarach, na których rosną. Góry i dżungle dają nam to, czego potrzebujemy – mawiał starzec – ale musimy wiedzieć, gdzie patrzeć, jak je poprawnie pytać i jak słuchać.
Dziś, po czterdziestce, Bandhari i jego rodzina kontynuują tę starożytną sztukę. Każdego ranka przed wyruszeniem na wyprawę po zioła odmawia świętą modlitwę, codzienny rytuał wspólny dla nepalskiego społeczeństwa, oparty na tradycjach hinduistyczno-buddyjskich. Wie, że himalajskie zioła to cenny dar natury, niosący uzdrawiającą energię najwyższych gór świata, a jego praca to służba innym.
Kiedy wieczorem schodzi z koszem pełnym starannie zebranych roślin, słońce powoli chowa się za szczytami. W ten sposób himalajskie zioła docierają do Twojego domu z niedostępnych wysokości – z historią, długoletnią tradycją i, co najważniejsze, z głębokim zrozumieniem i nieskończoną miłością do natury.
Czy wiesz, jak z zebranych himalajskich ziół przygotowuje się ajurwedyjskie herbaty?
100 g